Beton tek başına oyun yüzeyi değildir; üzerine kaplama yapılacak tabandır. Tenis kortu, basketbol, voleybol ve çok amaçlı sahada sistem aynıdır. Bu sayfa, elinizdeki beton plakanın akrilik kaplamayı taşıyıp taşımadığını nasıl anlayacağınızı, yüzeyin nasıl hazırlandığını ve işin kaça mal olduğunu adım adım anlatır.
Betonarme plakanın üzerine, su bazlı akrilik reçine ve silis kumu esaslı katmanların sırayla serilmesiyle oluşturulan sert oyun yüzeyidir. Tenisten basketbola, aynı sistem.
Akrilik bir kaplama değil, bir sistemdir: astar, dolgu ve renk katlarının her biri farklı bir iş yapar ve hiçbiri tek başına yeterli değildir.
Sistem betonu iki yönden korur ve iyileştirir. Birincisi, beton gözenekli bir malzemedir; suyu emer, donma-çözülme döngüsünde yüzeyden ufalanır. Akrilik katmanlar bu gözenekleri kapatır. İkincisi, ham beton oyun için fazla serttir ve topun sekme davranışı öngörülemez; renk katındaki silis kumu oranı sürtünmeyi ve dolayısıyla topun hızını belirlenebilir hâle getirir.
Sistem sporla değişmez. Tenis kortunda, basketbol sahasında, voleybol sahasında ve çok amaçlı sahada katman sırası, betonun ön koşulları ve uygulama adımları aynıdır; değişen yalnız kaplanacak alanın ölçüsü, çizgi düzeni ve renk katındaki kum oranıdır. Bu sayfanın konusu, mevcut ya da yeni dökülecek bir beton plakanın bu sistemi taşıyıp taşıyamayacağıdır. Zemin sistemleri arasında seçim yapmak istiyorsanız — akrilik mi, poliüretan mı, sentetik çim mi — o karşılaştırma ana sayfada duruyor.
Akrilik sistem sporla değil alanla ölçeklenir. Aşağıdaki kaplama alanları oyun alanından büyüktür: çizgilerin dışında kalan çevre payı da aynı yüzeyle kaplanır.
Akriliğin en yaygın kullanıldığı saha; sert kort (hard court) sınıfına girer. Topun hızı renk katındaki kum oranıyla ayarlanır — yavaş, orta ve hızlı kort aynı sistemle kurulur, değişen yalnız kum inceliği ve oranıdır.
Dış saha basketbolunda akrilik hem betonun sertliğini yumuşatır hem topun sekmesini öngörülebilir yapar. Okul bahçesi ve site sahalarının çoğunda tercih edilen çözüm.
Oyun alanı 18 × 9 m olsa da her yönde 3 m serbest bölge aynı yüzeyle kaplanmalıdır; kaplama hesabı serbest bölge dâhil yapılır.
Aynı yüzeye farklı renklerde iki ya da üç spor çizgisi çekilir. Kaplama alanı en büyük sahanın ölçüsüne göre belirlenir; çizgi renkleri karışmayacak şekilde seçilir.
Akrilik sistemin ömrünü kaplamanın kalitesi değil, altındaki betonun durumu belirler.
Aşağıdaki altı değer keşifte yerinde ölçülür. Biri bile karşılanmıyorsa çözüm kaplamayı ince tutmak değil, önce betonu düzeltmektir — aksi hâlde hata ilk kış içinde yüzeye çıkar.
en az C25/30
Spor sahası ağır araç yükü taşımaz, ama kaplamanın altındaki taban ufalanmamalıdır. Yeni dökülecek plakalarda C25/30 alt sınırdır; don-çözülme etkisinin yüksek olduğu bölgelerde C30/37 tercih edilir. Plaka kalınlığı 12–15 cm ve hasır çelik donatılıdır.
28 gün
Yeni dökülmüş beton priz almasını sürdürürken içindeki karışım suyunu yüzeyden atar. Kür tamamlanmadan kapatılan bir yüzeyde bu su akrilik katmanın altında sıkışır ve kabarma yapar. Bu süre kısaltılamaz; hızlandırıcı katkı kullanılmışsa bile üretici belgesi olmadan risk alınmaz.
%4 altı
Kür süresi dolmuş olsa bile plaka nem tutuyor olabilir; belirleyici olan takvim değil ölçümdür. Ağırlıkça nem oranı %4’ün altında olmalıdır. Pratik ön kontrol, yüzeye 1 m² naylon örtü yapıştırıp 24 saat beklemektir: örtünün altında yoğuşma varsa uygulama ertelenir.
aşırı perdah OLMAMALI
En sık gözden kaçan koşul budur. Helikopter perdah betonu güzelleştirir ama yüzeyi cam gibi kapatır; akrilik astarın tutunacağı gözenek kalmaz. Aynalı bir yüzey akriliği reddeder ve kaplama iki üç sezonda pul pul kalkar. Böyle bir plakada bilyalı raspa ya da kontrollü asitleme ile yüzey açılır. İdeal doku, ıslak parmakla hissedilen ince zımpara pürüzüdür.
binde 5 – 8
Açık sahada beton düz dökülmez; suyun tahliye edileceği yöne doğru eğim verilir. Tek yöne ya da orta sırttan iki yana kurulabilir. Eğim kaplamayla düzeltilemez: akrilik sistemin toplam kalınlığı 2 mm civarındadır, bir kot hatasını kapatacak dolgu payı yoktur.
tamamı haritalanmalı
Betondaki her çatlak aynı kategoride değildir. Genişlemeyen saç çatlakları akrilik dolgu ile kapanır. Kontrol derzleri ve hareketli çatlaklar ise elastik dolgu ve köprüleme bandı ister; doğrudan kapatılırsa kaplama aynı hat üzerinde yeniden yırtılır. Buna yansımalı çatlak denir ve kaplamanın değil, betonun sorunudur.
Akrilik sistem her iki taban üzerinde de uygulanır. Seçim tabanın kendi davranışına ve projenin başlangıç noktasına bağlıdır.
| Ölçüt | Betonarme plaka | Asfalt |
|---|---|---|
| Kaplama öncesi bekleme | 28 gün kür | 10 – 15 gün oksidasyon |
| Yüzey hazırlığı | Raspa veya asitleme çoğu zaman zorunlu | Yıkama genellikle yeterli |
| Çatlak davranışı | Derzlerde toplanır, yönlendirilebilir | Yaygın ve yaşla artar |
| Eğim tutarlılığı | Yüksek — döküm sırasında sabitlenir | Serim ve sıkıştırmaya bağlı |
| Yaz sıcağında | Boyut kararlı | Yumuşama ve iz bırakma riski |
| Sıfırdan ilk maliyet | Daha yüksek | Daha düşük |
Aşağıdaki sıra standart akrilik sistemindir. Cushion sistemde renk katından önce elastik yastık katları eklenir ve toplam kalınlık 3 – 5 mm’ye çıkar.
Taşıyıcı taban. Yükü zemine dağıtır, sistemin boyut kararlılığını verir.
Raspa veya asitleme, çatlak dolgusu, kot düzeltme. Kalınlık eklemez, yapışmayı mümkün kılar.
Betona nüfuz eder ve yapışma köprüsü kurar. Tozlu ya da emici yüzeylerde zorunludur.
Akrilik reçine + silis kumu. Yüzey gözeneklerini kapatır, küçük kot farklarını alır, renk katına düzgün bir taban hazırlar.
Kauçuk granül + akrilik. Darbeyi emer; beton gibi sert bir tabanda eklem yükünü belirgin şekilde düşürür.
Oyun yüzeyi. Kum oranı topun hızını ve ayakkabı tutuşunu belirler; UV dayanımını da bu kat taşır.
Beyaz akrilik çizgi boyası, maskeleme ile çekilir. Oyun alanı sınırları çizginin dış kenarından ölçülür.
Beton üzeri akrilikte işin kalitesini belirleyen kısım renk katı değil, ondan önceki dört adımdır. Aşağıdaki sıra tek bir sahanın standart koşullardaki uygulamasıdır.
Basınç dayanımı, kür durumu, nem oranı ve yüzey dokusu ölçülür. Sonuçlar yazılı tutanağa geçer; uygulamaya bu tutanak olmadan başlanmaz.
Saha kontrollü şekilde sulanır ve bir saat beklenir. Kalan birikintiler tebeşirle işaretlenir. Ölçüt nettir: bir saat sonra 2 mm’den derin su kalmamalıdır.
Yüzey basınçlı su ile yıkanır; yağ ve kür kalıntısı temizlenir. Perdahlı yüzeylerde bilyalı raspa ya da kontrollü asitleme uygulanır ve yüzey durulanır.
Saç çatlaklar akrilik dolgu ile kapatılır. Hareketli çatlaklar ve kontrol derzleri açılır, elastik dolgu ile doldurulur ve gerekiyorsa köprüleme bandı çekilir.
İkinci adımda işaretlenen çukurlar akrilik dolgu harcıyla mastarlanır. Kuruduktan sonra su testi tekrarlanır; geçmeyen bölge yeniden doldurulur.
Yüzeyin tamamına tek kat astar çekilir. Astar, betonun emiciliğini dengeler ve üstteki katların eşit kurumasını sağlar.
Önce dolgu katları, ardından iki kat renk uygulanır. Her kat bir öncekinin kurumasını bekler; kat arası süre hava sıcaklığına göre 4 – 8 saattir. Cushion sistemde yastık katları dolgu ile renk arasına girer.
Oyun alanı ölçülür, çizgiler maskelenip beyaz akrilik ile çekilir. Son kat kürünü tamamladıktan sonra saha oyuna açılır ve bakım talimatıyla birlikte teslim edilir.
Açık sahada akrilik sistemi bitiren tek etken donma-çözülme döngüsüdür ve o döngüyü başlatan şey yüzeyde kalan sudur.
Su tahliye edilmediğinde iki yerden birinde birikir: kaplamanın üstünde ya da plakanın altında. Üstte kalan su kışın donarak kaplamayı alttan iter ve kabarma yapar. Altta biriken su plakayı oynatır, derzleri açar ve çatlak yüzeye yansır. Her iki durumda da onarım kaplamanın tamamını kapsar.
Bu soru asfalt üzerinde farklı, beton üzerinde farklı cevaplanır. Sebep basit: beton asfalttan daha sert bir tabandır ve sertliği kaplamaya aynen geçer.
Astar + dolgu + iki kat renk. Toplam 1,5 – 2 mm.
Renk katının altına 2 – 4 kat elastik yastık. Toplam 3 – 5 mm.
Aşağıdaki rakamlar başlangıç bandıdır, sabit fiyat değildir. Kesin bedel yalnız yerinde keşif sonrası yazılı teklifle belirlenir.
Bandın alt ve üst ucu arasındaki en büyük fark burada oluşur. Temiz, dokusu uygun bir plakada yalnız yıkama gerekir; perdahlı ve çatlaklı bir plakada raspa, tamir ve kot düzeltme eklenir.
Cushion katları malzeme ve işçilik olarak standart sistemin üzerine biner.
Göllenme haritasında işaretli alanın büyüklüğüyle doğru orantılıdır; geniş alanlarda şap tabakası gerekebilir.
Tek spor için çizgi standarttır. Aynı yüzeye ikinci ya da üçüncü sporun çizgisini eklemek ayrı kalemdir; maskeleme ve kuruma süresi katlanır.
Ankara dışı projelerde nakliye ve konaklama kalemi teklifte ayrı gösterilir.
Betonunuzun durumunu yerinde ölçelim, kaplama bedelini kalem kalem yazılı verelim.
Ücretsiz keşif isteyinAkrilik sistemin en pratik üstünlüğü, ömrünü doldurduğunda sökülmesinin gerekmemesidir. Yenileme, mevcut yüzeyin üzerine yapılır.
Yüzey yıkaması, drenaj ızgaralarının açılması, çizgi okunurluğunun ve direk ankrajlarının kontrolü.
İki kat renk yeniden uygulanır ve çizgiler tazelenir. Alt katmanlar yerinde kalır; bu yüzden bedeli ilk uygulamanın çok altındadır.
Standart akrilikte beklenen toplam ömür. Cushion sistemde 10 – 12 yıla çıkar. Beton sağlamsa bu noktada da söküm gerekmez, sistem yenilenir.
Aşağıdakilerin hepsi sahada karşılaşılan, sonradan onarımı ilk uygulamadan pahalıya gelen hatalardır.
Takvim sıkışınca ilk feda edilen şey 28 günlük kür oluyor. Sonuç ilk sezonda kabarma; onarım için kabaran bölgenin sökülmesi gerekiyor.
Helikopter perdahlı yüzey gözle çok düzgün göründüğü için hazır sanılıyor. Akrilik tutunacak gözenek bulamıyor ve kaplama levhalar hâlinde kalkıyor.
Göllenme kaplama yapıldıktan sonra fark ediliyor. O aşamada düzeltmenin tek yolu üste dolgu çekmek; renk katı yamalı kalıyor.
Hareketli çatlak kapatılınca yok olmuyor, sadece görünmez oluyor. Birkaç ay içinde aynı hat kaplamada yeniden çıkıyor.
Kür süresi dolmuş plakanın kuru olduğu varsayılıyor. Zemin suyu yüksekse plaka nem pompalamayı sürdürüyor ve yapışma bozuluyor.
Yol ya da zemin boyası ucuz bir alternatif gibi görünüyor. Kum içermediği için sürtünme kontrolsüz, UV dayanımı düşük ve tek sezonda soluyor. Spor akriliği bir boya değil, kum dolgulu kaplama sistemidir.
Karar altı ölçümle veriliyor: basınç dayanımı, kür durumu, nem oranı, yüzey dokusu, eğim ve çatlak haritası. Bunların hiçbiri gözle anlaşılmıyor; keşifte yerinde ölçülüp yazılı veriliyor. Pratikte en sık takılan iki madde yüzey dokusu ve eğim oluyor — ikisi de düzeltilebilir, ama bedeli baştan bilinmeli.
28 gün. Bu süre betonun priz alma değil, karışım suyunu atma süresidir. Kür tamamlanmadan kapatılan yüzeyde su akrilik katmanın altında sıkışıyor ve kabarma yapıyor. Süre kısaltılamaz; hızlandırıcı katkı kullanıldıysa üretici belgesiyle değerlendirilir.
Düzeltilebilir bir sorun. Perdah yüzeyi kapatıyor ve akriliğin tutunacağı gözeneği bırakmıyor; bu hâliyle uygulanırsa kaplama iki üç sezonda kalkar. Çözüm bilyalı raspa ya da kontrollü asitleme ile yüzeyi açmak. Bu işlem teklifte ayrı kalem olarak görünür.
Çoğu durumda hayır. Genişlemeyen saç çatlaklar akrilik dolgu ile kapatılıyor. Söküm yalnız plaka oturmuşsa, yani çatlak hareketliyse ve iki tarafı arasında kot farkı oluşmuşsa gündeme geliyor. Ayrım keşifte çatlağın genişliği ve kenar davranışı ölçülerek yapılıyor.
Standart sistemde 5 – 7 kat: bir kat astar, bir ya da iki kat dolgu, iki kat renk ve çizgi. Toplam kalınlık 1,5 – 2 mm. Cushion sistemde renk katının altına 2 – 4 kat elastik yastık giriyor ve toplam 3 – 5 mm’ye çıkıyor.
Hazırlığı tamam bir plakada kaplama 5 – 8 gün sürüyor. Süreyi belirleyen işçilik değil, katlar arasındaki kuruma: her kat bir öncekinin kurumasını bekliyor ve bu süre hava sıcaklığına göre 4 – 8 saat. Son kat kürünü tamamladıktan sonra saha oyuna açılıyor.
Hayır. Akrilik sistemin toplam kalınlığı 2 mm civarında; bir kot hatasını kapatacak dolgu payı yok. Böyle bir sahada ya plakanın üzerine eğim veren bir şap tabakası dökülüyor ya da suyun toplandığı bölgeye nokta drenaj kuruluyor. Hangisinin gerektiği göllenme haritasına bakılarak kararlaştırılıyor.
Olmaz — ya da olur ama bir sezonluk olur. Yol ve zemin boyaları silis kumu içermiyor; topun sekmesi ve ayakkabı tutuşu kontrolsüz kalıyor, yüzey ıslakken kayganlaşıyor. UV dayanımı da düşük olduğu için ilk yaz sonunda soluyor. Spor akriliği bir boya değil, kum dolgulu çok katmanlı bir kaplama sistemi.
28 günlük kür süresi bir takvim kuralı değil, sıcaklığa bağlı bir süreç. Beton soğukta daha yavaş priz alıyor ve karışım suyunu daha geç atıyor; 5 °C civarında dökülen bir plakada bu süre belirgin şekilde uzayabiliyor. Bu yüzden kış dökümlerinde tek başına takvime değil, nem ölçümüne bakılıyor. Pratikte kışın dökülen plakalar ilkbaharda kaplanıyor — hem beton kurumuş oluyor hem de uygulama için gereken 10 °C yüzey sıcaklığı sağlanıyor.
Oyun yüzeyi aynı: topun sekmesi ve sürtünmesi renk katının kum oranıyla belirleniyor, altındaki tabanla değil. Fark ayakta hissediliyor — beton daha sert bir taban olduğu için darbe geri dönüşü biraz daha yüksek. Düzenli antrenman yapılan sahalarda bu farkı kapatmak için beton üzerinde cushion sistem tercih ediliyor.
Çekilebilir ve beton üzeri akriliğin en sık tercih edilme sebeplerinden biri bu. Tenis, basketbol ve voleybol çizgileri farklı renklerde uygulanıyor, oyun alanı sınırları karışmıyor. Ek çizgileme teklifte ayrı kalem olarak yer alıyor — maskeleme işçiliği ve kuruma süresi her spor için tekrarlanıyor. Alanın hepsine yetip yetmediği, yani en büyük sahanın çevre payının sığıp sığmadığı keşifte kontrol ediliyor.
Katmanlar ve betonun ön koşulları aynı; fark üç yerde. Birincisi alan: tenis kortu çevre payıyla 600 – 670 m², yani voleybol sahasının yaklaşık iki katı. İkincisi kort hızı: renk katındaki silis kumunun inceliği ve oranı topun hızını belirliyor, yavaş ve hızlı kort aynı sistemle ama farklı kum reçetesiyle kuruluyor. Üçüncüsü donanım: file direkleri kaplamaya değil, altındaki betona ankrajlanıyor ve bu ankrajların yeri kaplamadan ÖNCE belirlenmiş olmalı.
Garanti kaplamanın yapışması ve katman bütünlüğü üzerine veriliyor. Betondan kaynaklanan sorunlar — plakanın oturması, zemin suyunun yükselmesi, hareketli çatlağın yeniden açılması — kapsam dışında kalıyor. Bu yüzden keşifteki altı ölçüm ve yazılı tutanak, garantinin de dayanağı oluyor.
Aşağıdaki konular ana sayfada, tüm zemin sistemlerini kapsayacak şekilde işleniyor.
Akrilik, poliüretan, EPDM, sentetik çim, parke ve kauçuk karo yan yana: ömür, bakım ve birim fiyat.
Saha ölçüsü, zemin tipi ve donanıma göre kendi projenizin bandını hesaplayın.
Oyun alanı, serbest bölge, tavan yüksekliği, file ve direk standartları resmî kural kitabından. Bu sayfadaki ölçüler yaklaşık kaplama alanlarıdır; voleybolun resmî ölçüleri orada.
Tüm zemin sistemleri için sezonluk bakım takvimi ve ömrü belirleyen etkenler.
Kum sahanın bedeli kalem kalem: kazı, kum, drenaj çakılı, geotekstil, bordür ve file seti metrajıyla; otel, belediye, site ve kapalı alan senaryoları ile yıllık bakım bütçesi.
Sahanızın konumunu ve yaklaşık ölçüsünü paylaşın; keşif planlaması ve yazılı teklif için sizi arayalım.